# 02. komunikacja: wybrane narzędzia

Metodologia [*design thinking*](https://pl.wikipedia.org/wiki/Design_thinking) nawiązuje do dwóch metod poznawczych opisanych przez amerykańskiego psychologa J.P. Guilforda w 1956 roku. O tym, kiedy przyda się dywergencja (tu: myślenie rozbieżne) a kiedy konwergencja (myślenie zbieżne) przeczytasz [w tej części](https://wiki.robisz.to/books/proces-projektowy/page/metodologia-design-thinking). W dużym skrócie, myślenie rozbieżne polega na odkrywaniu a myślenie zbieżne – na definiowaniu. Inaczej komunikujemy się ze sobą podczas szukania odpowiedzi na dane wyzwanie projektowe (problem, potrzebę), inaczej zaś podczas wyboru wiodących koncepcji. **Komunikacja w grupie zmienia się i rozwija w miarę postępu procesu projektowego.**

Równocześnie warto pamiętać o uniwersalnych wskazówkach i narzędziach, które ułatwiają komunikację i sprawiają że jest ona bardziej efektywna. Poniżej znajdziesz listę narzędzi ułatwiających "życie":

<span style="color: rgb(0, 0, 0); background-color: rgb(191, 237, 210);">Wybrane narzędzia komunikacji, które są uniwersalne (aktualne bez względu na moment w procesie projektowym):</span>

1. Dobra komunikacja w grupie dąży do równości, starając się unikać zdominowania rozmowy przez jedną osobę lub część osób. **Proporcje w zabieraniu głosu ze względu na płcie** możesz sprawdzić na [http://arementalkingtoomuch.com/](http://arementalkingtoomuch.com/).
2. **Aby zachować równowagę w komunikacji możesz skorzystać z tzw. metody suwaka** gdzie wypowiedzi osób najbardziej aktywnych przeplatają się z wypowiedziami osób mówiących mało (jeśli te ostatnie chcą zabrać głos). Jest to popularny wariant włączającej rozmowy, w której przydaje się osoba moderująca kolejność i czas wypowiedzi.
3. Innym sprawdzonym sposobem jest **wypowiadanie się w ramach rundy, gdzie kolejne osoby zabierają głos** według przyjętego schematu (np. idąc przeciwnie do ruchu wskazówek zegara). Podczas takiej rundy warto ustalić ramy czasowe dla jednej wypowiedzi oraz skorzystać z przedmiotu, który "daje nam głos". Podczas takiej sesji często sprawdzają się **gesty**, poprzez które osoby słuchające komunikują się z mówiącą nie wchodząc jej przy tym w słowo – np. wyrażają swoją aprobatę poprzez **gest wkręcania żarówek**.
4. **Podczas pracy w grupie możesz spotkać łacińskie zwroty, które odnoszą się do różnych sposobów komunikacji** **(szczególnie w kontekście argumentacji).** Zwłaszcza w sytuacjach spornych **staraj się odnosić *ad rem*, czyli do sedna sprawy**. **Rozmawiając o jakimś problemie, poruszaj kwestie związane bezpośrednio z tematem rozmowy**. Unikaj komunikatów personalnych, które nie dotyczą samego tematu, ale osoby, z którą dyskutujesz. To tzw. ***ad personam*, czyli forma argumentacji uznawana za błąd logiczny** (ponieważ nie dotyczy meritum).
5. **Mów w swoim imieniu. Zabieraj głos wtedy, gdy jest to potrzebne. Aprobatę dla słów drugiej osoby możesz wyrazić na inne opisane tu sposoby :)**

<span style="background-color: rgb(191, 237, 210);">Wybrane narzędzia komunikacji na etapie twórczym:</span>  
Etap myślenia rozbieżnego (dywergencji) w procesie projektowym to odkrywanie potrzeb oraz generowanie pomysłów. Zakładają one poszerzanie naszej perspektywy i jak największą ilość poczynionych obserwacji lub wygenerowanych pomysłów (w zależności od momentu w procesie projektowym). **Komunikacja na tych etapach powinna wspierać generowanie nowych pomysłów i wzmacnianie tych istniejących. Informacja zwrotna (tzw. feedback) jest tu konstruktywna a jej pozytywny charakter zachęca do dalszego rozwoju.**

1. **Metoda "I like, I wish, What if"** **polega na formułowanie trzech następujących po sobie rodzajów wypowiedzi** (w odniesieniu do danego pomysłu – kiedy np. musimy podsumować etap burzy mózgów):  
    <table border="1" style="border-collapse: collapse; width: 100%;"><colgroup><col style="width: 33.2474%;"></col><col style="width: 33.2474%;"></col><col style="width: 33.2474%;"></col></colgroup><tbody><tr><td>I like... (Podoba mi się…)</td><td>I wish... (Chciał\_bym…)</td><td>What if... (Co, jeśli…?)</td></tr><tr><td>Najpierw wskazujesz na elementy idei/pomysłu/prototypu, które Ci się podobają. Dzięki temu zespół otrzymuje pozytywny feedback dotyczący mocnych stron projektu.</td><td>Następnie dzielisz się pomysłami na ulepszenie lub wzbogacenie idei/pomysłu/prototypu. To sposób na udzielenie konstruktywnej krytyki, która skupia się na konkretnych pomysłach na zmianę (zamiast na potencjalnych problemach lub niedociągnięciach).</td><td>Na końcu sugerujesz nowe rozwiązania, które nawet jeśli nie mają bezpośredniego związku z omawianą ideą/pomysłem/prototypem, otwierają drzwi do innowacji i przyszłych iteracji.</td></tr></tbody></table>
    
    Przykładowa informacja zwrotna - odpowiedź jednej osoby na pomysł: *Wspólny wyjazd edukatorek i edukatorów do Olsztyna w celu przeprowadzenia tam warsztatów wyjazdowych.  
    <table border="1" style="border-collapse: collapse; width: 100%; height: 59.2px;"><colgroup><col style="width: 33.2817%;"></col><col style="width: 33.2817%;"></col><col style="width: 33.2817%;"></col></colgroup><tbody><tr style="height: 29.6px;"><td style="height: 29.6px;">I like... (Podoba mi się…)</td><td style="height: 29.6px;">I wish... (Chciał\_bym…)</td><td style="height: 29.6px;">What if... (Co, jeśli…?)</td></tr><tr style="height: 29.6px;"><td style="height: 29.6px;">*Pomysł przeprowadzenia warsztatów w Olsztynie brzmi świetnie! Wspólny wyjazd do pracy może być też szansą na integrację!*
    
    </td><td style="height: 29.6px;">*Chciałbym, żeby to było wiosną kiedy będzie już cieplej i będzie można wypożyczyć kajaki.*
    
    </td><td style="height: 29.6px;">*Co jeśli zostaniemy tam na weekend i zrobimy sobie kreatywną sesję z wykorzystaniem możliwości tamtejszych maszyn?*  
    </td></tr></tbody></table>
2. Innym wariantem powyższej metody jest "**Podobało mi się..., chciał\_bym ...", gdzie w 1-2 zdaniach punktujesz zalety omawianej idei/pomysłu/prototypu i od razu po tym zawierasz swoje sugestie które jej/jego dotyczą.** Tutaj również pomijasz punktowanie niedociągnięć, przechodząc od razu do szukania ulepszeń (dzięki którym – w domyśle – unikniemy potencjalnych problemów wynikających z idei/pomysłu/prototypu do których się odnosisz).
3. Szczególnie **podczas mówionej burzy mózgów warto skorzystać z narzędzia "Yes, and..." (Tak, oraz...)**, gdzie kolejne osoby (np. w ramach rundy) dodają do pomysłu/idei swoje "3 grosze". W ten sposób pomysły powstają w bardziej organiczny i kolektywny sposób, a rozwiązania mogą zaskoczyć grupę swoją oryginalnością.  
    Przykładowa informacja zwrotna - odpowiedź na pomysł (w mówionej burzy mózgów):   
    <table border="1" style="border-collapse: collapse; width: 100%;"><colgroup><col style="width: 16.6237%;"></col><col style="width: 16.6237%;"></col><col style="width: 16.6237%;"></col><col style="width: 16.6237%;"></col><col style="width: 16.6237%;"></col><col style="width: 16.6237%;"></col></colgroup><tbody><tr><td>osoba 1:</td><td>osoba 2:</td><td>osoba 3:</td><td>osoba 4:</td><td>osoba 5:</td><td>osoba 6:</td></tr><tr><td>*Pojedźmy w gronie edu do Olsztyna i zróbmy warsztaty!*</td><td>Tak! I chodźmy po pracy na kajaki żeby się zintegrować!</td><td>Tak! Zróbmy to wtedy, kiedy będzie ciepło!</td><td>Tak! Jedźmy tam w tygodniu, żeby zostać na weekend!</td><td>Tak! Róbmy takie wyjazdy częściej!</td><td>Tak! Następnym razem pojedźmy też do Wrocławia!</td></tr></tbody></table>

<span style="background-color: rgb(191, 237, 210);">Wybrane narzędzia komunikacji na etapie wyciągania wniosków:  
</span>Etapy myślenia zbieżnego (konwergencji, lejkowania) pomagają przejść od pomysłów do realizacji. Zawężamy perspektywę, aby skupić się na najlepszych rozwiązaniach, które odpowiadają na postawione wyzwanie projektowe (tzw. problem lub potrzebę). **Komunikacja na tych etapach powinna wspierać iteracyjność procesu (powstawanie kolejnych, coraz lepszych wersji) i kierować projekt na możliwie najlepsze "tory".**

1. **Metoda kropkowa** (ang. Dot Voting) – metoda głosowania, która polega na wyłonieniu najlepszych idei/pomysłów/prototypów spośród wielu propozycji. "Kropkowanie" odbywa się indywidualnie. Każda osoba ma określoną liczbę głosów w formie samoprzylepnych kropek – na 1 pomysł można oddać 1 głos. Głosowanie odbywa się poprzez przyklejenie kropek obok pomysłów, które uznajemy za najlepsze. Decyzje podejmujemy tu indywidualnie i w ciszy, a następnie – w jednym momencie – przyklejamy kropki. Dzięki takiemu działaniu można możliwie demokratycznie zawęzić wybór do najbardziej obiecujących opcji. Alternatywnie, zamiast samoprzylepnych kropek można skorzystać z kropek rysowanych markerem.

lista pozostałych narzędzi będzie w przyszłości rozwijana :)